inbo

Al tientallen jaren wordt een sterke daling van de palingpopulaties waargenomen in Europa en de soort wordt nu zelfs beschouwd als één van de meest bedreigde Europese vissoorten. In 2007 vaardigde de EU een Aalverordening uit die de lidstaten oplegde een palingbeheerplan op te maken met strikte doelstelling om opnieuw te komen tot 40% schieraalontsnapping naar zee ten opzichte van “onverstoorde omstandigheden”. Eén van de kritische factoren die de aalpopulaties in gevaar brengt is de beperking van de stroomopwaartse migratie van glasaal.

In Vlaanderen is de IJzermonding in Nieuwpoort een van de belangrijke intrekroutes voor glasaal, die met de golfstroom de Europese kusten bereikt. Daarom vroeg Waterwegen en Zeekanaal NV in het kader van hun raamovereenkomst met INBO om na te gaan hoe de intrekmogelijkheden voor glasaal aan de IJzerspuisluizen kon verbeterd worden binnen een aantal strikte randvoorwaarden (o.a. geen verzilting van de IJzer en rekening houdend met het beschermd karakter van Ganzepoot als monument).

Ganzepoot

Het INBO onderzocht in 2009 en 2010 het migratiegedrag van glasaal in de Ganzepoot en verschillende mogelijke mitigerende alternatieven. Glasaal werd gevangen tijdens opkomend tij met sleep- en kruisnetten om hun verspreiding over het studiegebied na te gaan, terwijl een fuik werd gebruikt om de invloed van beperkte spui-opening tijdens opkomend tij op glasaalmigratie na te gaan. Migrerende glasalen bereikten de spuien vermoedelijk tijdens een vorige tijcyclus, en er werd een densiteitspiek waargenomen in de tijstroom gedurende het laatste uur voor hoogtij. Analyse van de kruisnetdata toonde aan dat migrerende glasaal aangetrokken wordt door de zoetwaterstroom die lekt door de spuien, terwijl andere variabelen zoals de bemonsteringslocatie slechts een beperkt effect hadden op de glasaaldensiteit. Een artificiële bijkomende zoetwaterlokstroom leidde niet tot significante veranderingen in de glasaaldensiteiten, zodat deze techniek niet bruikbaar is om glasaal naar een bepaalde locatie  (bv. de ingang van een glasaalgoot)  te lokken. Beperkte spui-opening gedurende het opkomend tij bleek wel een kostenefficiënte en effectieve mitigerende maatregel te zijn om landinwaartse glasaalmigratie te verbeteren, zonder significante instroom van zeewater en verzilting van de IJzer.

Aangezien dit gereduceerd negatief spuibeheer makkelijk kan geïmplementeerd worden en kan toegepast worden op talrijke gelijkaardige constructies, kunnen de resultaten in dit onderzoek bijdragen tot oplossingen voor het wereldwijde herstel van aalpopulaties en van belang zijn voor een groot aantal rivierbeheerders en stakeholders. Dit onderzoek kadert in het Interreg IVb project 'Living North Sea' , waarin vijftien organisaties uit de Noordzeeregio de handen in elkaar slaan. Alle informatie over vismigratieroutes en knelpunten wordt opgeslagen in een digitale bibliotheek, terwijl kennis en ervaring worden uitgewisseld. Het project wil een gezonde visstand realiseren in zee en zoetwater en zo vissoorten zoals de paling meer overlevingskansen bieden.

Ans Mouton, Emilie Gelaude, Yves Jacobs, Maarten Stevens, Johan Coeck